Diyarbakır gezi rehberi

Çınar ilçesi yakınlarında Diyarbakır-Mardin karayolu üzerinde 124 metre yüksekliğindeki kayalık tepede yer alan Zerzevan Kalesi, Roma İmparatorluğu'nun doğudaki en stratejik sınır garnizonudur. Kalede 2017 yılında keşfedilen yeraltı Mithras Tapınağı, gizemli Roma inancının dünyadaki en iyi korunmuş kutsal alanlarından biridir.

Bağlar ilçesinin merkezinde geniş yeşil alanı, yürüyüş yolları, çocuk oyun parkları ve anıt meydanıyla kentin önemli nefes alma duraklarındandır. Çevresindeki yerel fırınlar, peynirciler ve çarşı alanlarıyla Bağlar'ın canlı gündelik kent hayatını ve meşhur örgü peyniri kültürünü tanımak için idealdir.

Bismil ilçesinde Batman Çayı ile Dicle Nehri'nin birleştiği deltada yer alan Körtik Tepe, günümüzden 12.500 yıl öncesine tarihlenen Akeramik Neolitik Çağ yerleşimidir. Kazılarda bulunan klorit taştan oyulmuş hayvan motifli kaplar, kemik aletler ve takılar insanlık sanat tarihinin bilinen en eski örneklerindendir.

Çermik ilçesinde tarihî çağlardan bu yana kullanılan termal kaynaklar, Selçuklu ve Artuklu döneminden kalan Büyük Kaplıca (Saray Hamamı) ve Küçük Kaplıca havuzlarıyla hizmet verir. Yüksek kükürt ve mineral içeren sıcak kaplıca suları dinlenme amaçlı tercih edilir; tıbbi tedavi vaadi değildir.

Çüngüş ilçe merkezinde yer alan Ali Bey Camii, kesme taş mimarisi ve ahşap tavan işçiliğiyle Osmanlı dönemi kırsal mimarisinin zarif bir örneğidir. Cami yakınındaki tarihî taş mektep ve eski Çüngüş taş konakları, Fırat kanyonlarının kıyısındaki asırlık taş ustalığını ve eğitim mirasını sergiler.

Sur ilçesinde Dicle Nehri üzerinde yer alan tarihî köprü, 1065 yılına tarihlenen onarım kitabesine göre Mervaniler döneminde mimar Cafer Bin Sancar tarafından yapılmıştır. On adet sivri kemer gözüyle Dicle'yi aşan siyah bazalt köprü, kentin güney kapısı ile Hevsel Bahçeleri arasında benzersiz bir silüet oluşturur.

Dicle ilçesinde Maden Çayı üzerinde kurulan Kralkızı Baraj Gölü, masmavi suları, kanyon vadileri ve çevresindeki mesire alanlarıyla Güneydoğu'nun önemli su havzalarındandır. Gölet çevresinde tekne turları, amatör balıkçılık, kano faaliyetleri ve kıyı restoranlarında taze alabalık keyfi sunulur.

Yenişehir ilçesinde Dicle Vadisi'ne hâkim yüksek bir sırtta yer alan köşk, 19. yüzyıl geleneksel Diyarbakır sivil mimarisini yansıtan siyah bazalt taşlı bir konaktır. Mustafa Kemal Atatürk'ün 1916-1917 yıllarında 16. Kolordu Komutanı olarak görev yaptığı sırada karargâh olarak kullandığı köşk, günümüzde müze ve mesire alanıdır.

Hani ilçe merkezinde yer alan Hatuniye Medresesi, 13. yüzyıl Artuklu taş işçiliğini yansıtan tarihî eğitim yapısıdır. Medresenin hemen yanı başında kayaların altından gürül gürül fışkıran tarihî Aynkebir (Büyük Pınar) su kaynağı, asırlık havuzları ve çınar ağaçlarıyla ilçenin serinleme ve buluşma vahasıdır.

Ulu Cami'nin hemen karşısında yer alan han, 1572-1575 yılları arasında Osmanlı Valisi Vezirzade Hasan Paşa tarafından yaptırılmıştır. İki katlı siyah bazalt ve beyaz kalker taş örgülü cephesi, ortasındaki kubbeli şadırvanı ve günümüzde geleneksel serpme kahvaltı mekanlarıyla ünlü canlı bir kültür durağıdır.

Hazro ilçe merkezinde dağ yamacında yer alan Hazro Ulu Camii, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde onarılan kesme taş mimarisiyle ilçenin en eski ibadethanesidir. Cami yakınındaki dere boyunca uzanan tarihî su değirmenleri ve asırlık çınar ağaçları Hazro'nun geleneksel kırsal üretim kültürünü sergiler.

Kayapınar ilçesinde geniş bir alana yayılan Park Orman, yapay göletleri, bisiklet ve yürüyüş yolları, amfi tiyatrosu ve sosyal tesisleriyle Diyarbakır'ın modern yeşil merkezidir. Kültür parkı etkinlikleri, tematik çocuk bahçeleri ve dinlenme alanlarıyla kentin çağdaş yaşam yüzünü temsil eder.

Kocaköy ilçesi Ambar Çayı vadisinde yer alan mağaralar, tarih öncesi çağlardan Roma ve Bizans dönemlerine uzanan kaya oyma yerleşim izlerini barındırır. Kayalıklara oyulmuş çok odalı mezarlar, sarnıçlar ve gözetleme nişleri Ambar Vadisi boyunca antik bir kaya kenti manzarası sunar.

Kulp Çayı üzerinde asırlardır ayakta duran tarihî taş kemer köprü ile Türkiye'nin en büyük ipek böceği kozası üretim merkezi olan Kulp İpek Atölyeleri ilçenin simgeleridir. Geleneksel el tezgâhlarında saf ipek ipliklerin şal ve kumaşlara dönüştürülmesi canlı el sanatı mirasını yansıtır.

Lice ilçesi Duru Köyü yakınlarındaki dağ yamacında bulunan Ashab-ı Kehf (Yedi Uyurlar) Mağarası, İslam ve Hristiyanlık inançlarında derin izler bırakan kutsal anlatının Anadolu'daki önemli duraklarındandır. Mağara önündeki tarihî mescit kalıntıları, kitabeler ve kanyon manzarası manevi bir ziyaret alanı oluşturur.

Sur ilçesi Ali Paşa Mahallesi'nde bulunan kilisenin kökleri 3. yüzyıla kadar iner; Diyarbakır'daki Süryani Kadim cemaatinin günümüze ulaşan en önemli ibadethanesidir. Oymalı ahşap kapıları, ceviz ağacından sedef işlemeli patriklik kürsüsü, ikonaları ve bazalt taş avlusuyla zengin bir kültür mirası barındırır.

Fırat Nehri'nin dik kanyon yarıkları arasından aktığı Çüngüş Geçit Vadisi, yüzlerce metre yüksekliğindeki kaya duvarları, şelaleleri ve el değmemiş tabiatıyla Güneydoğu'nun en vahşi kanyon rotalarındandır. Nehir kıyısındaki sarp geçitler doğa yürüyüşü ve fotoğrafçılık için özel bir coğrafyadır.

Kulp ilçesinin sarp kayalık doruklarında yer alan Kefrum Kalesi, Orta Çağ savunma mimarisini yansıtan gözetleme burçları, kaya sarnıçları ve zorlu kanyon geçidiyle çevrilidir. Vadiden kaleye tırmanan dik patikalar vahşi dağ doğası ve panoramik manzaralar sunar.

Lice ile Bingöl sınırı yakınında Dicle Nehri'nin kollarından birinin yer altından geçtiği doğal tünel ve mağara sistemidir. Asur Kralları I. Tiglat-Pileser ve III. Salmanassar'ın M.Ö. 1100 ve 850 yıllarında dünyanın sonuna ulaştıklarını belgeleyen çivi yazılı kaya kabartmaları mağara duvarlarında yer alır.